Filmska faktografija i emocije

Strahinja Petrović i predrag Delibašić: "Priča o fabrici"

Iz knjige Gotovo zaboravljena istorija

Autor Predrag Delibašić smešta događaje u društveni kontekst obazrivošću blagonaklonog hroničara piše o tuđim greškama, čak i kada je njihova loša namera neupitna. Ima tu, na momente, i viška emocija, i romantične nostalgije, i malo ulepšanih sećanja, onako, s merom, dovoljno da knjiga dobije na autentičnosti, individualnosti iskaza, a da faktografija ostane niz činjenica sa kojima nema poigravanja

Scan

Stranicama knjige Predraga Delibašića “Gotovo zaboravljena istorija” (Filmski centar Srbije, Beograd 2015, urednik Miroljub Stojanović, recenzenti Milena Dragićević Šešić, Srđan Knežević) defiluju protagonisti nastajanja jugoslovenskog filma, ali i stvaranja druge Jugoslavije; čitamo beleške nepristrasnog i autentičnog svedoka tek naizgled manje važnih događaja koji su obeležili noviju istoriju. U širokom vremenskom rasponu, od autorovog učešća u Drugom svetskom ratu, preko boravka na Golom otoku, školovanja u Italiji, kroz brojne stvaralačke uloge u kreiranju i produkciji, do odlučivanja o sudbini “Plastičnog Isusa” Lazara Sojanovića i rada sa studentima, smešteni su važni momenti utemeljenja jugoslovenske filmske produkcije, stvaranja respektabilnog pogona za proizvodnju iluzija, propagande, mašte i istinske umetnosti, kao i autobiografski momenti koji knjizi na momente daju romaneskne ritmove.

Najpre kao glumac, potom kao reditelj i pedagog, Predrag Delibašić ostavlja duboki trag u jugoslovenskoj kinematografiji; seća se prijemnog na Filmskoj školi, izuzetnog statusa ove institucije u novoj državi, ulaganja u prve filmove, ali i trenutaka besmislene i retrogradne ideološke isključivosti, čija je žrtva bio. U tom kontekstu, u knjizi će objaviti i pismo svog filmskog učitelja, ispostaviće se, i konfidenenta, niz etiketa zbog kojih je bio i golootočki zatočenik. Ništa nije zaboravio, ali nikome nije presuđivao, iako su mu, kao autoru ovog svedočanstva, bili na raspolaganju svi hroničarski, “sudijski” metodi.

Predrag Delibašić sa majkom Verom u oslobođenom Beogradu

Iz knjige Gotovo zaboravljena istorija

I u tom je smislu ova knjiga izuzetak, Delibašić smešta događaje u društveni kontekst obazrivošću blagonaklonog hroničara piše o tuđim greškama, čak i kada je njihova loša namera neupitna. Ima tu, na momente, i viška emocija, i romantične nostalgije, i malo ulepšanih sećanja, onako, s merom, dovoljno da knjiga dobije na autentičnosti, individualnosti iskaza, a da faktografija ostane niz činjenica sa kojima nema poigravanja.

Poglavlje u kojem će profesor Delibašić sa čitaocima podeliti sećanje na realizaciju svog verovatno najznačajnijeg dela, dokumentarnog filma Paja Jovanović, možda na najbolji način oslikava njegov spisateljsko-hroničarski izlet. Osmišljavanje i realizacija vrhunskog dokumentarističkog svedočanstva. Otkriva autor i detalje različitih pehova koji su ga sprečavali da snima dugometražne igrane filmove, ono što se događalo iza kamera, anegdote sa snimanja i druženja sa glumačkim ekipama, ostajući zanimljiv, ali odmeren svedok i direktni učesnik.

Knjiga u kojoj se autor faktografijom i inventivnošću bori protiv zaborava. Svedočanstvo za posvećene istoričare i široki krug čitalaca, pogotovu ljubitelja filma.